Indeks pachnący kimchi
Czym uwodzi Korea, że na koreanistykę młodzież pcha się drzwiami i oknami, tłumaczą dr Anna Paradowska i prof. Marcin Jacoby. Agnieszka Krzemińska
AGNIESZKA KRZEMIŃSKA: – Z wynikiem 28 osób na jedno miejsce koreanistyka na UW zajęła pierwsze miejsce. Od kiedy trwa ta moda na Koreę?
DR ANNA PARADOWSKA: – Choć już dwa lata temu po raz pierwszy stanęliśmy na najwyższym podium w tej uczelnianej „konkurencji”, to 526 osób na 20 miejsc stanowi rekord. Ale popularność naszego kierunku zaczęła się jakąś dekadę temu, na co zareagowaliśmy zwiększeniem liczby miejsc i corocznym naborem. To nie wszystko – koreanistyka jako samodzielny wydział jest jeszcze tylko w Poznaniu, więc na innych uczelniach pojawiły się możliwości uczenia się koreańskiego w ramach licencjatu.
AGNIESZKA KRZEMIŃSKA: – Z wynikiem 28 osób na jedno miejsce koreanistyka na UW zajęła pierwsze miejsce. Od kiedy trwa ta moda na Koreę?
DR ANNA PARADOWSKA: – Choć już dwa lata temu po raz pierwszy stanęliśmy na najwyższym podium w tej uczelnianej „konkurencji”, to 526 osób na 20 miejsc stanowi rekord. Ale popularność naszego kierunku zaczęła się jakąś dekadę temu, na co zareagowaliśmy zwiększeniem liczby miejsc i corocznym naborem. To nie wszystko – koreanistyka jako samodzielny wydział jest jeszcze tylko w Poznaniu, więc na innych uczelniach pojawiły się możliwości uczenia się koreańskiego w ramach licencjatu.
PROF. MARCIN JACOBY: – Na SWPS-ie od zeszłego roku można studiować kultury Azji Wschodniej, ucząc się chińskiego, koreańskiego lub japońskiego. Podobnie jak rok temu błyskawicznie zapełniła się ścieżka koreańska, na którą przyjęliśmy 44 osoby, ale chętnych na ścieżkę japońską i chińską jest już mniej.
A.P.: – Z tym że moda na Koreę, wynikająca z koreańskiej fali, czyli hallyu (한류), to trend ogólnoświatowy, który rozpoczął się w Japonii i Chinach w latach 90. XX. w., a do Europy dotarł trochę później. W tej chwili zakorzenił się u nas na tyle, że młodzież zna współczesną Koreę znacznie lepiej niż jej rodzice czy dziadkowie, którzy kojarzyli ją z wojną koreańską, podziałem na Północ i Południe oraz może z tym, że Polska miała być niczym „europejska Korea Południowa” w kontekście sukcesu gospodarczego. Młodsze pokolenie w ogóle nie ma takich odniesień, ich interesuje koreańska popkultura, o której mnóstwo wiedzą.

A.P.: – Z tym że moda na Koreę, wynikająca z koreańskiej fali, czyli hallyu (한류), to trend ogólnoświatowy, który rozpoczął się w Japonii i Chinach w latach 90. XX. w., a do Europy dotarł trochę później. W tej chwili zakorzenił się u nas na tyle, że młodzież zna współczesną Koreę znacznie lepiej niż jej rodzice czy dziadkowie, którzy kojarzyli ją z wojną koreańską, podziałem na Północ i Południe oraz może z tym, że Polska miała być niczym „europejska Korea Południowa” w kontekście sukcesu gospodarczego. Młodsze pokolenie w ogóle nie ma takich odniesień, ich interesuje koreańska popkultura, o której mnóstwo wiedzą.
Ale jeśli oglądają koreańskie dramy, to w nich też znajdą mnóstwo odniesień do historii Korei, zarówno tej dawnej, jak i okupacji japońskiej czy wojny koreańskiej.
M.J.: – Zgadzam się. BTS – najsłynniejszy boysband k-popowy – jest bardzo zaangażowany politycznie, śpiewa o pojednaniu na Półwyspie, pacyfizmie, a nawet blisko współpracowali z poprzednim demokratycznym prezydentem Mun Jae-inem (문재인). Dlatego nie bagatelizowałbym ich wpływu na rozwijanie również wiedzy o historii obydwu Korei.
A.P.: – Z tym że mało kto wie, o czym oni śpiewają.
M.J.: – Tu z pomocą przychodzi ogromna społeczność fanów, którzy za darmo tłumaczą na różne języki filmy, dramy, teksty piosenek, po czym natychmiast wrzucają je do internetu. To robi wrażenie, gdy na koncertach zespołów k-popowych polskie nastolatki śpiewają po koreańsku.
Uwiedzione projektem państwa koreańskiego, które po kryzysie w 1997 r. postanowiło doinwestować kulturę masową, by lepiej sprzedawała się za granicą.
M.J.: – No właśnie, podczas gdy my wstydzimy się naszej popkultury, Koreańczycy nie mieli żadnego problemu, by w nią zainwestować, i stworzyli kulturowy soft power o globalnym oddziaływaniu. Oczywiście jest dyskusyjne, na ile ta kultura masowa jest kreacją państwa, a na ile dziełem artystów, których pomysły państwo koreańskie skwapliwie wykorzystało.
Uwiedzione projektem państwa koreańskiego, które po kryzysie w 1997 r. postanowiło doinwestować kulturę masową, by lepiej sprzedawała się za granicą.
M.J.: – No właśnie, podczas gdy my wstydzimy się naszej popkultury, Koreańczycy nie mieli żadnego problemu, by w nią zainwestować, i stworzyli kulturowy soft power o globalnym oddziaływaniu. Oczywiście jest dyskusyjne, na ile ta kultura masowa jest kreacją państwa, a na ile dziełem artystów, których pomysły państwo koreańskie skwapliwie wykorzystało.
A.P.: – Nie ulega wątpliwości, że to nie artysta, tylko producent ma pomysł na jakiś projekt, inwestując w niego, zatrudnia młodych ludzi, których szkoli, a jeśli trzeba, chirurgicznie poprawia ich urodę – wszystko po to, by osiągnęli sukces. Dlatego w dużym stopniu koreańscy wykonawcy branży pop to nie artyści, tylko najwyższej klasy rzemieślnicy.
Wręczenie Oscara Bong Joon-ho (봉준호) za „Parasite” w 2020 r. pokazało, że Zachód docenia swoisty artystyczny eklektyzm koreański i umiejętność opowiadania o trudnych tematach.
A.P.: – Nierówności społeczne to ulubiony temat zaangażowanej koreańskiej kinematografii, dlatego „Parasite” nie był na tamtejszym rynku niczym niezwykłym, bo ten prospołeczny nurt przeniknął nawet do uwielbianych przez Koreańczyków dram, których scenarzyści odważnie sięgają po kontrowersyjne tematy, dotyczące życia codziennego zwykłych ludzi, stąd netflixowy przebój „Squid Game”.
M.J.: – A teraz międzynarodowe rekordy bije serial „Niezwykła prawniczka Woo” o adwokatce z autyzmem. Ale mnie się wydaje, że poza owym obszarem społecznym, który przecież pojawia się również w produkcjach zachodnich, dramy podbijają serca, zwłaszcza młodych ludzi na Zachodzie, zupełnie inną narracją. Nie chcę wyjść na zgreda, ale może mają oni już dość brutalności i wyuzdania kultury zachodniej, są znużeni prezentowanymi w niej schematami.
Z tym że bajkowa nierealność, romantyzm i kochający na zabój przystojni amanci uwodzą głównie kobiety, które też dominują wśród studentów koreanistyki. Córki moich znajomych chodzą na koncerty gwiazd k-popu i marzą, by zamieszkać w Seulu i znaleźć sobie chłopaka Koreańczyka. Tymczasem wizja życia w Korei znana z dram nie ma chyba wiele wspólnego z rzeczywistością, bo kobiety nie mają tam łatwo?
A.P.: – Spędziłam w Korei ponad 10 lat i nigdy nie miałam z moją płcią problemów, ponieważ mizoginizm koreański nie różni się specjalnie od naszego, ale faktem jest, że teraz do władzy doszli konserwatyści i wprowadzają swoje porządki.

Z tym że bajkowa nierealność, romantyzm i kochający na zabój przystojni amanci uwodzą głównie kobiety, które też dominują wśród studentów koreanistyki. Córki moich znajomych chodzą na koncerty gwiazd k-popu i marzą, by zamieszkać w Seulu i znaleźć sobie chłopaka Koreańczyka. Tymczasem wizja życia w Korei znana z dram nie ma chyba wiele wspólnego z rzeczywistością, bo kobiety nie mają tam łatwo?
A.P.: – Spędziłam w Korei ponad 10 lat i nigdy nie miałam z moją płcią problemów, ponieważ mizoginizm koreański nie różni się specjalnie od naszego, ale faktem jest, że teraz do władzy doszli konserwatyści i wprowadzają swoje porządki.
M.J.: – To trend ogólnoświatowy, ale Korea, która dotąd dzielnie się broniła w kwestii równouprawnienia kobiet, odkąd rządy przejął Yoon Suk-yeol (윤석열) i założył m.in. ministerstwo do spraw kobiet, skokowo się cofa. Z drugiej strony trzeba pamiętać, że w społeczeństwach wschodnioazjatyckich relacje społeczne są oparte na trochę innych zasadach niż u nas, co ma również przełożenie na pozycję kobiety czy też raczej nasz jej odbiór. W Azji każdy, niezależnie od płci, ma szereg obowiązków społecznych i musi ciężko pracować, biorąc odpowiedzialność za siebie i bliskich. Dla nas, skupionych na sobie indywidualistach, te kolektywistyczne relacje i zależności wyglądają na bardzo trudne i uciążliwe.
A.P.: – Jednocześnie młodzi Koreańczycy są coraz bardziej zwesternizowani i posługują się językiem bardzo podobnym do tego używanego przez naszą młodzież. Bierze się to stąd, że mają najlepszy na świecie dostęp do internetu, wielu z nich jeździ po świecie i studiuje za granicą.
Polacy chcą zaś mówić po koreańsku. To odizolowany język, do którego pismo, oparte na alfabecie hangul (również hangeul, hangŭl, 한글), wymyślono dopiero w XV w., co tradycyjnie przypisuje się królowi Sejongowi Wielkiemu (세종대왕).
Czy to trudny język?
A.P.: – Absolutnie każdy odpowiednio zmotywowany człowiek może się go nauczyć.
M.J.: – Niestety poległem na bardzo skomplikowanej koreańskiej gramatyce. Jestem zły na Koreańczyków, że mają inny język niż Chińczycy, wydawało mi się, że znając chiński, łatwo mi się będzie nauczyć koreańskiego.
A.P.: – Może my mamy trudniejszą gramatykę, ale za to banalnie prosty system pisma, czego nie można powiedzieć o waszych znakach, więc jest zachowana równowaga.
A czy język Korei Południowej różni się od języka Korei Północnej?
A.P.: – Tylko raz w życiu spotkałam Koreańczyków z północy, ale z tego, co czytałam, różnice są na poziomie leksyki, bo podczas gdy Korea Północna wprowadziła politykę językową, wyrzucając z języka obce naleciałości i zastępując słowa sinokoreańskie sztucznie wymyślonymi rodzimymi, w południowokoreańskim jest mnóstwo anglicyzmów.
Koreański robi furorę, ale na UW japonistyka i sinologia też miała tłumy chętnych (odpowiednio 18 i 15 kandydatów na jedno miejsce). Jak pan tłumaczy mniejsze liczby chętnych na ścieżkę z japońskim i chińskim na SWPS?
M.J.: – Przede wszystkim u nas za studia trzeba płacić, więc nie ma aż takich tłumów jak na UW. Sądzę, że Japonia jest modna nieprzerwanie już od XIX w., i może teraz nastąpił lekki spadek zainteresowania w kontraście do koreańskiej fali, natomiast Chiny mają fatalną prasę. Jest to spowodowane tym, że stają się państwem coraz bardziej autorytarnym; światowy przekaz medialny jest silnie antychiński, a na domiar złego pandemia uniemożliwiła wyjazdy do Chin.
A.P.: – Mnie się wydaje, że nadal pozostają niezwykle ciekawe i egzotyczne. Do nas studenci głównie przychodzą zainteresowani współczesnością i popkulturą, sinologia przyciągać będzie zawsze jako wspaniała starożytna cywilizacja i wielka kultura.

Nam w POLITYCE też się tak wydaje, dlatego wznowiliśmy nasz „Pomocnik Historyczny” o Chińczykach, który 10 lat temu był przebojem. Poza tym siła i wpływy Chin rosną, więc żeby zrozumieć korzenie ich potęgi i oswoić lęk przed nią, najlepszym sposobem jest poznanie chińskiego języka i kultury. Może po to warto studiować sinologię?
M.J.: – Oczywiście, ale faktem jest, że na liczbę chętnych studentów mają wpływ wydarzenia polityczne. Po 1989 r. znacznie spadło zainteresowanie sinologią z powodu masakry na placu Tiananmen, potem moda wzrosła po igrzyskach w Pekinie w 2008 r. i wraz z chińskim boomem gospodarczym, bo robienie interesów z Pekinem wydawało się dobrą drogą kariery. A teraz Chiny znowu się zamykają, dlatego nie jestem tak optymistyczny jak panie.
Na razie sinologię ratują kobiety, bo to one stanowią 75 proc. studiujących.
M.J.: – Na kierunkach kulturoznawczych i filologiach zawsze było ich więcej, bo kultura zdecydowanie bardziej je interesuje, i to na całym świecie. Gdy pracowałem w

Instytucie Adama Mickiewicza i organizowaliśmy polskie wydarzenia kulturalne w Korei, aż 90 proc. publiczności stanowiły panie, które więcej czytają i są lepiej wykształcone.
A pana co zachęciło do sinologii?
M.J.: – Oczywiście chiński, a właściwie hongkoński soft power kulturowy, czyli Bruce Lee i sztuki walki, więc w zasadzie bardzo podobna motywacja, jaka kieruje współczesnymi nastolatkami zakochanymi w k-popie i k-dramach.
A.P.: – Przyznam, że i ja chciałam iść na sinologię ze względu na Bruce’a Lee, myślałam też o japonistyce, a koreanistykę wybrałam, bo pomyślałam, że tyle osób interesuje się Chinami i Japonią, że może z nią spróbuję. Jak bardzo to były inne czasy, pokazuje fakt, że w 1989 r. na koreanistyce na 9 miejsc znalazło się tylko 6 chętnych, więc wszyscy się dostaliśmy.
Teraz system wybiera dla was najlepszych kandydatów, więc pewnie nie narzekacie na poziom studentów. Ale nawet jeśli dziś macie już 20 miejsc i coroczny nabór, nie spieszycie się z rozwijaniem waszego zakładu. Dlaczego?
A.P.: – Jak już mówiłam, dopiero się dostosowujemy do nowej sytuacji, ale jednocześnie chcemy być uczciwi w stosunku do studentów. Po pierwsze, 20 osób to optymalna liczba, by dobrze nauczyć języka; po drugie, jak dotąd nasi absolwenci szybko znajdują zatrudnienie w różnych firmach koreańskich, a gdybyśmy znacząco zwiększyli liczbę miejsc, mogłoby się to skończyć; a po trzecie, niełatwo jest o kadrę.
M.J.: – Mam w zespole dwie osoby po UW i doktoracie w Korei, a zbudowanie kadry koreanistycznej bez uczniów dr Paradowskiej nie byłoby możliwe. Na szczęście nie ma między nami konfliktów, bo na SWPS mamy trochę inny profil, nie są to klasyczne studia językowe, tylko bardziej kulturoznawstwo skierowane na biznes.
A.P.: – Może dzięki tej współpracy wyrośnie kolejne pokolenie koreanistów, które założy nowe ośrodki. Oczywiście, jeśli moda na Koreę nie przeminie.
Zapraszamy do wysłuchania pierwszego odcinka naszego podkastu „Polityka o historii”, w którym prof. Marcin Jacoby opowiada o fenomenie Chin.
***
Dr Anna Paradowska z zakładu koreanistyki Uniwersytetu Warszawskiego jest specjalistką od współczesnego języka koreańskiego i autorką podręczników do jego nauki.
***
Dr hab. prof. SWPS Marcin Jacoby jest sinologiem, tłumaczem specjalizującym się w starożytnym języku chińskim, znawcą chińskiej sztuki i kultury oraz autorem książek o współczesnych Chinach i Korei.